ÇOCUĞUNUZ OKULA BAŞLIYOR, HAZIR MISINIZ?

                                

Gözünüz aydın, çocuğunuz okula başlıyor!

Tüm aile için fazlasıyla önem taşıyan bu gelişme, aynı zamanda çocuğunuzun büyüyerek yuvadan ayrılmaya dair ilk adımlarını attığının da açık bir göstergesi. Sevinç, heyecan, hüzün ve kaygı gibi çeşitli duyguların aynı anda yaşandığı ender durumlardan birindesiniz.  Bunlarla birlikte, aklınızda çocuğunuzun okula uyum sürecine dair birçok soru olması oldukça anlaşılır. “Acaba okula hemen alışabilecek mi?”, “Acaba benden ilk kez ayrıldığında ağlayacak mı?”, “Acaba öğretmeni ve arkadaşlarıyla güzel bir iletişim kurabilecek mi?”, “Acaba okulda sağlıklı bir yeme alışkanlığı kazanabilecek mi?” gibi soruları çoğaltmak mümkün. Bu ve türevi birçok sorunun cevaplanması kuşkusuz, çocuğu okula başlayacak tüm ebeveynlerin rahat bir nefes almasına katkı sağlayacak. Buradan yola çıkarak, hem okula ilk defa başlayan çocuklara bu süreçte daha fazla yardımcı olmak hem de ebeveynlerini muhtemel senaryolar karşısında aydınlatıp içlerini bir parça rahatlatabilmek adına aşağıda bazı önemli detaylara değinilecektir, dikkatinize!

Okula başlamak, öncelikle çocuk açısından oldukça büyük bir değişime işaret eder ve bireyselleşmeye dair önemli bir adımdır. Hele ebeveynlerinden ilk kez ayrılan bir çocuk için hayatındaki en önemli gelişim olaylarından biri olarak kabul edilebilir. Çocuk şimdiye kadar tüm ihtiyaçlarını koşulsuz bir şekilde karşılayan, en değer verdiği anne ve babasından ayrılırken birtakım zorlanmalar yaşayabilir. Bu zorlanmalar oldukça doğal ve normaldir. Çünkü alıştığımızdan farklı olarak yabancı bir çevreye girdiğimizde ve yabancı insanların arasında kendimizi ifade etmek durumunda kaldığımızda, biz yetişkinler bile durumu yadırgar ve bulunduğumuz ortama güven duyup rahatladıktan sonra iletişime geçmeyi tercih ederiz. Okula yeni başlayan ve şimdiye kadar benzer ortamlarda hiç bulunmamış bir çocuk açısından yaşanan zorlanmalar fazlasıyla anlaşılırdır bu yüzden.

Okula uyum sürecinde çocuğun, öğretmenine ve ailesine duyduğu güven bu sürecin çok sağlıklı bir şekilde çözümlenmesi açısından hayati öneme sahiptir.  Okulun sağlıklı fiziki koşulları, öğretmenin sıcak ve sevecen yaklaşımı, ailenin kararlı tutumu ve desteği çocukta güven duygusu oluşturmak için gereklidir.  Ona tamamen yabancı olan bu yeni çevreye güven duymaya başlayan çocuk, zamanla kendini rahat hissedecek ve ortama uyum sağlama konusunda hızla ilerleme kaydedecektir. Çocukta güven duygusu oluşturmada, okulun yanı sıra aileye de birtakım görevler düşer. Okuldan sonra anne veya babasının gelip onu alacağını anlayan çocukta güven duygusu oluşmaya başlayacaktır. Bu yüzden, gündelik bir rutine dönüşecek olan okul hakkında çocukla bol bol konuşmak ve önceden olacaklar hakkında onu bilgilendirmek son derece rahatlatıcı olur. Örneğin, “birazdan okula gideceğiz, ben seni bıraktıktan sonra işe gideceğim, sen öğle yemeğini yedikten ve temizlendikten sonra gelip seni alacağım seni aldıktan sonra birlikte parka gideceğiz ve aynı zamanda okul hakkında da sohbet edeceğiz” gibi güne dair özetleyici bir konuşma yapmak çocuğun durumu anlamlandırabilmesi ve rahatlaması için oldukça önemlidir.

Çocuk okulda oyun sırasında mutlu zamanlar geçirebilir ancak ne kadar mutlu olursa olsun, aynı zamanda anne ve babasından ayrılmak gibi çok önemli bir gelişim olayıyla da başa çıkmak zorundadır. Toplumsal yaşama katılmada önemli bir adım olan okul öncesi eğitim, aynı zamanda çocuğun ebeveynlerinden ayrılarak bireyselleşmeye başlamasını da içine alır. Bu yüzden hem çocuk hem de ailesi açısından ilk başlarda zorlu bir süreç olarak değerlendirilebilir.

Tıpkı çocukları gibi, ebeveynler de çocuklarından ilk kez ayrıldıklarında çok büyük endişelere kapılabilmektedirler.  Ayrı kaldıkları sürede çocuklarına yeterince iyi bakım verilip verilmediği, çocuklarının okulda mutlu olup olmadığı, yeterince iyi beslenip beslenmediği, arkadaşları ve öğretmeniyle iyi bir etkileşim içine girip giremediği vb. gibi çeşitli konular üzerine kafa yorabilirler. Kimi ebeveyn bu türden endişeleri gerçekçi bir düzeyde taşıdığı halde (yeni, bilinmeyen bir ortam karşısında verilen doğal tepki); kimileri yüksek miktarda şüphe ve endişe hissedebilir. Bu tür durumlarda, endişe düzeyi fazla olan ebeveynlerin çocuklarının, okula uyum süreçlerinin, endişe düzeyi normal seviyede olan ebeveynlerin çocuklarına oranla daha uzun zaman aldığına şahit oluruz genellikle. Bunun en büyük sebeplerinden birisi çocuğun ebeveynlerinin hislerini çok doğru bir şekilde sezebiliyor olmasındandır. Unutulmamalıdır ki, çocuklar doğdukları andan itibaren özellikle anneleriyle olan yakın ilişkilerinde,  annenin mimikleri, beden dili, ses tonu ve hareketlerinden onun duygularını anlayıp kendi duygu durumlarını ona göre düzenleyebilme yeteneğine sahiptirler. Bu yüzden erken dönemlerden itibaren atlanılan her türlü gelişim aşamasında (ilk ayrılık süreci gibi) yaşanan değişimi sakin bir şekilde karşılamak ve çocuğa son derece kapsayıcı ve destekleyici bir tavırla yaklaşmak, her zaman yaşanacak kaygıyı en iyi şekilde tolere edebilmek adına önemlidir. Aynı şekilde okula uyum sürecinde ebeveynlerin sakin, destekleyici ve teşvik içeren tutumları çocuklarına büyük kolaylık sağlar.

Uyum sürecinde yoğun endişe yaşayan ebeveynler, genellikle çocukları birkaç günün sonunda okula gelmek istemediğinde onu onaylayabilir veya ayrılığa karşılık çocuğun verdiği ve çok doğal bir tepki olarak karşılanan (krize dönüşmemiş) kısa ağlamalar sonucu çocuklarını okula getirmek istemeyebilirler. Okula gelirken veya geldikten sonra (krize dönüşmeyen) kısa süreli ağlamalar yaşayan çocukları yeniden eve götürmek çocuğa, “okulun gerçekten kaygı duyulması gereken bir yer olduğu” mesajını verebilir ve bu durumda kaygı pekişebilir.

Bunun aksine, çocukla okulda geçireceği güzel zamanlar üzerine konuşmak onun büyük ölçüde rahatlamasını sağlar. Uyum sürecinin ilk günlerinde ebeveynlerin (özellikle çocuğa temel bakım veren kişinin) sınıfta çocukla birlikte bir süre kalması, çocuğun etrafını daha rahat bir şekilde inceleyerek tanıyabilmesi açısından faydalıdır. Zamanla ebeveyn aşamalı olarak çocuğun yanından uzaklaşmalıdır. Oyuna dalmış çocuk, bir süre sonra dikkati dağıldığında etrafında ebeveynini göremezse bundan kaygı duyabilir ve ağlamaya başlayabilir. Öğretmeninin desteğiyle kısa sürede sakinleşip yeniden güvenle oyuna dönebiliyorsa adaptasyon sürecinin normal şekilde ilerlediğini iddia edebiliriz. Ancak çocuk kriz halinde uzun süre ağlıyor ve ebeveyni olmadan sakinleşemiyorsa bu konuda ayrılma ve güven duygusuyla ilgili birtakım zorlanmalar yaşandığı üzerine bir varsayımda bulunup ebeveynle bunun sebepleri üzerine bir araştırmaya gitmek daha sağlıklı olur. Sonrasında bulunan yanıta göre izlenecek yolda uyum süreci sağlıklı bir şekilde tamamlanır.           

                                                                                             

Psikolog Sevinç Şen

Mavi Dalga Montessori Anaokulu